Moda i prawo – to dwie dziedziny, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się odległe od siebie, ale przecinają się w fascynujący sposób. Ramy prawne odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu tej dynamicznej branży, od ochrony własności intelektualnej i umów z projektantami i markami po zrównoważony rozwój i kwestie etyczne. Dziś mamy przyjemność porozmawiać z Eleonorą Rosati, jedną z redaktorek The Handbook of Fashion Law, książki która została opublikowana przez renomowane wydawnictwo Oxford University Press 14 marca 2025 roku. Ta przełomowa publikacja kompleksowo analizuje kwestie prawne związane z globalnym przemysłem modowym, łącząc spostrzeżenia ekspertów z praktycznymi perspektywami. Nasz gość podzieli się z nami największymi wyzwaniami prawnymi stojącymi przed sektorem mody, procesem tworzenia tej wyjątkowej książki oraz swoimi przemyśleniami na temat przyszłości prawa mody.
FL: Co zainspirowało Panią Profesor do opracowania przewodnika po prawie mody i jakie luki w istniejącej literaturze wypełnia ta publikacja?
Chciałbym zaznaczyć, że prawo mody jest dopiero rozwijającym się obszarem studiów, praktyki i badań. Podkreślam na wstępie, że formalnie nie istnieje coś takiego jak prawo mody. To, co nazywamy „prawem mody”, to w rzeczywistości różne obszary prawa, które mają znaczenie dla sektora mody. Aby były one stosowane w sposób sensowny i prawidłowy, konieczne jest uwzględnienie specyfiki tego sektora biznesu. Prof. Calboli i ja chciałyśmy stworzyć książkę, która służyłaby jako przewodnik dla czytelników na całym świecie. Kiedy przyjrzałyśmy się zasobom dostępnym w tamtym czasie, zauważyliśmy, że niektóre zasoby były bardzo dobre, ale nieco przestarzałe, a także zasoby, które nie były tak naprawdę skierowane do prawników pracujących z firmami modowymi, ale raczej do osób kreatywnych i czytelników niekoniecznie posiadających wykształcenie prawnicze. Naszym celem było więc nadanie kształtu wyłaniającemu się obszarowi prawa mody, zmapowanie najważniejszych kwestii prawnych i zrobienie tego z perspektywy międzynarodowej, porównawczej, jeśli nie globalnej, a także mając na uwadze czytelnika, który jest ekspertem w dziedzinie prawa.
FL: Czy mogłaby Pani Profesor pokrótce opisać kluczowe obszary prawa mody poruszane w przewodniku?
Cóż, jest ich mnóstwo. Oczywiście początkowa część dotyczy przeglądu infrastruktury branży modowej i luksusowej. Przyjrzeliśmy się własności intelektualnej, ale wyszliśmy poza to. Uwzględniliśmy perspektywę międzynarodową, kwestie transgranicznego egzekwowania prawa, rolę, odpowiedzialność i zobowiązania pośredników, a następnie kwestie związane z własnością intelektualną, zrównoważonym rozwojem w gospodarce o obiegu zamkniętym, traktowaniem szybkiej mody, ryzykiem przywłaszczenia i sprzeniewierzenia dziedzictwa kulturowego, a następnie, oczywiście, związek między modą a wolnością słowa z perspektywy obraźliwych znaków towarowych. Następnie przyjrzeliśmy się bardziej szczegółowo wymiarowi własności intelektualnej, dokonując przeglądu istotnych kwestii związanych z prawami autorskimi, prawami do wzorów / patentami na wzory, znakami towarowymi, a także oznaczeniami geograficznymi, patentami, odmianami roślin i tajemnicami handlowymi. Następnie przeanalizowaliśmy różne aspekty związane z umowami, prawem konkurencji i regulacjami, w tym merchandising i licencjonowanie aktywów modowych, współpracę w sektorze mody luksusowej, umowy pracowników modowych (takich jak influencerzy), a następnie zastosowanie prawa konkurencji, zgodność z przepisami, zasady reklamy, greenwashing, ochronę konsumentów, a także aspekty korporacyjne i podatkowe. W ostatniej części przyjrzeliśmy się relacjom między technologią a modą, zaczynając od handlu elektronicznego, druku 3D, wykorzystania predykcyjnej sztucznej inteligencji, generatywnej sztucznej inteligencji z perspektywy praw moralnych, a następnie metaverse i Web3 bardziej ogólnie, relacji między modą a grami, a następnie traktowania urządzeń ubieralnych z perspektywy ochrony danych.
FL: Jak wyobraża sobie Pani Profesor przyszłość prawa mody, szczególnie w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju i własności intelektualnej?
Myślę, że przyszłość prawa mody dopiero się kształtuje. Będą oczywiście pojawiać się nowe i wyłaniające się kwestie w dość ograniczonych ramach czasowych, ponieważ jest to szybko rozwijający się sektor, podobnie jak kwestie, które są dla niego istotne. Jeśli chodzi o zrównoważony rozwój i własność intelektualną, myślę, że orzecznictwo zacznie kształtować się wyraźniej w odniesieniu do takich obszarów, jak wyczerpanie / doktryna pierwszej sprzedaży, ale także to, czy w ogóle mówimy o naruszeniach prima facie, traktowaniu greenwashingu z perspektywy reklamowej i regulacyjnej itp. Myślę, że w przyszłości będziemy mieli do czynienia z coraz większą przejrzystością, ale być może także z coraz większą regulacją w tym sektorze.
FL: Kto Pani Profesor zdaniem odniesie największe korzyści z tego przewodnika? I w jaki sposób może on wpłynąć zarówno na prawników, jak i osoby z branży modowej?
Wierzymy, że książka ta będzie interesująca przede wszystkim dla osób z wykształceniem prawniczym, które chcą poznać zagadnienia związane z prawem mody z szerszej perspektywy niż tylko z perspektywy krajowej lub regionalnej. Uwzględniliśmy różne warstwy prawne: międzynarodową, regionalną, krajową, ale także porównawczą. Wierzę, że książka będzie interesująca dla osób pracujących w branży modowej, a także dla osób zainteresowanych aspektami transgranicznymi związanymi z szeroko pojętym traktowaniem aktywów modowych.
FL: Na jakie największe wyzwania napotkały Panie podczas tworzenia tego przewodnika?
Jesteśmy wdzięczne, że tak wielu autorów przyjęło nasze zaproszenie do współtworzenia tego podręcznika. W rzeczywistości mamy ponad 40 rozdziałów, a ich autorzy to zarówno naukowcy, jak i prawnicy prowadzący prywatną praktykę, praktycy wewnętrzni oraz członkowie agencji regulacyjnych i organizacji międzynarodowych. Nie powiedziałbym, że stanęłyśmy przed jakimiś szczególnymi – lub przynajmniej niemożliwymi do pokonania! – wyzwaniami. Oczywiście, jak w każdej dziedzinie prawa, która szybko się rozwija, kluczowym aspektem było stworzenie podręcznika, który byłby rzeczywiście aktualny i wartościowy w odniesieniu do bieżących – i nadchodzących – kwestii stojących przed sektorem mody.
FL: Jak radzi sobie Pani Profesor ze złożonością równoważenia kreatywności i ograniczeń prawnych w prawie mody?
Jest to kwestia, która dotyczy wielu sektorów kreatywnych. Chodzi o znalezienie właściwej równowagi między ochroną a wolną konkurencją. W książce podajemy wiele przykładów z różnych jurysdykcji. Powiedziałbym, że w tym przypadku zawsze dokonuje się przybliżenia. Jest to kwestia rozważenia odpowiednich okoliczności i upewnienia się, że potrzeby i prawa różnych zainteresowanych stron są respektowane.
FL: Czy mogłaby Pani Profesor wskazać jakieś interesujące studia przypadków lub przykłady zawarte w podręczniku?
Jak wspomniałam podczas przeglądania spisu treści, mamy przykłady począwszy od traktowania luksusowych znaków towarowych, znanych znaków towarowych po urządzenia ubieralne, gry i sztuczną inteligencję. Uważam, że w przewodniku każdy znajdzie coś dla siebie, w zależności od obszaru prawa, którym jest zainteresowany. Istnieje wiele orzecznictwa, które zostało poddane przeglądowi, wiele studiów przypadków i jesteśmy dumni, że książka rzeczywiście obejmuje również ten ważny wymiar.
FL: Jakiej rady udzieliłaby Pani Profesor studentom lub profesjonalistom zainteresowanym specjalizacją w prawie mody?
Cóż, myślę, że najważniejsze jest, aby nie mieć wizji tunelowej. Tak więc, jeśli ktoś chce zostać prawnikiem specjalizującym się w prawie własności intelektualnej, nie może myśleć, że powinien znać tylko sprawy związane z modą. Trzeba mieć wiedzę na temat własności intelektualnej i wiedzieć, jak można ją zastosować w sektorze mody. To, co zawsze mówię studentom, którzy zwracają się do mnie i chcą pracować w tym sektorze, to by upewnienić się, że najpierw wykonało się prace przygotowawcze, że jest się dobrym prawnikiem IP, a następnie by badać konkretne sprawy związane z modą. Należy zastanowić się, jak sprawa, która nie jest związana z modą, zostałaby rozstrzygnięta w kontekście mody i tak dalej. To jedyny sposób, aby odnieść sukces i być dobrze przygotowanym prawnikiem ds. własności intelektualnej pracującym w branży modowej.
FL: Bardzo dziękujemy za tak wnikliwą rozmowę i podzielenie się z nami swoją wiedzą na temat prawa mody. The Handbook of Fashion Law to bez wątpienia lektura obowiązkowa dla prawników, projektantów, przedsiębiorców i każdego, kto chce lepiej zrozumieć złożony świat regulacji prawnych w branży modowej. Życzymy dalszych sukcesów i mamy nadzieję, że książka zyska zasłużone uznanie zarówno w środowisku prawniczym, jak i wśród entuzjastów mody!
